şanghay işbirliği örgütü

  1. 1
    İngilizce orijinal adı ile "Shanghai Cooperation Organisation" olarak anılan örgüt, (kısa adıyla ŞİÖ) 26 Nisan 1996 yılında Çin'in Şanghay kentinde bir araya gelen Çin, Rusya, Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan'ın inisiyatifleri ile kurulmuş bir örgüttür. Örgütü kuran beşli ülkeden dolayı çoğu zaman bu ülkeler "Şanghay Beşlisi" olarak da anılmaktadır. Bu beş ülkeyi bu paktı kurmaya iten ana sebeplere baktığımızda, Çin hükumetinin Orta Asya'da yer alan Türkî cumhuriyetlerle olan sınır sorunlarını barışçı yollarla çözüme ulaştırma isteği ile Rusya'nın bölgedeki nüfuzunu koruma ve genişletme isteğinin büyük bir rol oynadığını belirtmek gerekmektedir. Ayrıca Orta Asya'daki devletlerin Çin ve Rusya'ya karşı "tek mücadele etme" olgusu ve "aşırılıkçılık" olarak nitelendirilen sınıraşan İslami yapılara karşı destek arayışları da örgütün bir araya gelmesini kolaylaştıran diğer etmenler olmuştur. Bu yüzden paktın oluşumunda beşli devletler arasında "Sınır Bölgelerinde Askerî Güvenliğin Derinleştirilmesi Anlaşması"nın imzalanması itici bir güç oluşturmuştur. 2001 yılında örgüte Özbekistan katılmış ve ilk genişleme hareketi de bir taraftan hayata geçirilmiştir.
    11 Eylül olaylarını takiben Amerika'nın Afganistan'a yönelik askeri operasyonlarını başlatması ve bu coğrafyada peyder per askeri üsler oluşturması üzerine Çin ve Rusya örgütün güç kaybetmesinden ve Amerikan nüfuzunun derinleşmesinden endişe etmeye başlamışlardır. Bunun üzerine bu iki başat gücün ivmeleriyle örgüt, bölgesel bir oluşumdan uluslararası etkinliği olan bir yapıya dönüşme girişimleri başlatmıştır. Bu kapsamda 2003 yılında örgütün sekretaryası Çin'de kurulmuş; Taşkent'te "Bölgesel Anti-Terör Birimi" oluşturulmuştur. ŞİÖ'ne göre, “Tek kutuplu dünya kabul edilemez”; bu yüzden örgütte anti-Amerikan söylemleri 2005 yılında artmış ve üye devletler Amerika'nın Orta Asya'daki nüfuzunu azaltmak amacıyla çağrıda bulunmuşlardır. Bunun üzerine Özbekistan'daki Amerikan askerleri ülkeyi terketmeye başlamışlardır. Yine Amerika'ya meydan okumak adına 2007 yılında Şangay altılısı Rusya'nın Ural Dağları'nda "Barış Misyonu 2007" adıyla ortak bir askeri tatbikat gerçekleştirmişlerdir.
    Güvenlik, ekonomi ve kültür alanlarında iş birliği öngören Şanghay İşbirliği Örgütü’nde 7 ana organ faaliyet göstermekte olup bu organlar şunlardır:
    "Devlet Başkanları Konseyi, Hükümet Başkanları Konseyi, Dışişleri Bakanları Konseyi, Ulusal Koordinatörler Konseyi, Temsilcilikler Konseyi, Sekretarya, Bölgesel Anti-Terör Ajansı".
    2012 yılında Türkiye örgüte, Diyalog ortağı olarak katılırken, 2017 yılında da örgüte Hindistan ve Pakistan'ın da katılmasıyla üye sayısı sekize çıkmıştır.

    Örgütün yapısını burada yeniden özetlemek gerekirse:
    1. Üye Ülkeler: Çin Halk Cumhuriyeti, Rusya Federasyonu, Kırgızistan, Tacikistan, Kazakistan, Özbekistan, Hindistan, Pakistan

    2. Gözlemci Ülkeler: Afganistan, Moğolistan, İran, Belarus

    3. Diyalog Ortağı Ülkeler: Türkiye, Azerbaycan, Sri Lanka, Ermenistan, Kamboçya, Nepal

    Kısaca ŞİÖ'nün temel hedeflerini özetlememiz gerekirse:
    - Üye ülkeler arasında iyi komşuluk ilişkileri ve karşılıklı güvenin arttırılması;
    - Siyaset, ticaret, ekonomi, bilim ve teknoloji ile kültürün yanı sıra eğitim, enerji, taşımacılık, turizm, çevre vb. alanlarda etkin işbirliğinin teşvik edilmesi,
    - Bölgesel istikrar ve güvenliğin temin edilmesi ve sürdürülmesidir.
    (bkz: http://eng.sectsco.org/)" title="http://eng.sectsco.org//">http://eng.sectsco.org/)">eng.sectsco.org/...
    #1890 hatshepsut | 3 ay önce