safdil

  1. 1
    Fransız düşünür Voltaire'in (1694-1778) zamanının, yani Fransız İhtilali (1789) arifesinin, siyasi, dini ve toplumsal adaletsizliklerini ve özellikle Cizvit tarikatını hikayenin kahramanı olan Safdil'in ağzından eleştirdiği ve hicvettiği 1767'de yayımlanan romanıdır.

    Romanın ana karakteri olan Safdil, yolu bir şekilde Aşağı Bretonya'ya (Fransa'nın Manş Denizi'ne bakan bir bölgesi) düşmüş Kanada yerlisi bir kızılderilidir ve ismi olduğu üzere çekinmeden bildiğini konuşmaktadır.

    Eserin başında Hristiyanların kitapta (Yeni Ahit) yazılı olan hiçbir şeyi neredeyse uygulamadıklarına ve insanların işlerine geldiği gibi kendi kendilerine kurallar uydurdukları gerçeğine eğlenceli göndermeler mevcut (sünnet adeti, nehirde vaftiz, papanın ilahi gücü temsili, rahipliğin geçim aracı olarak görülmesi vb. gibi.) DAha sonra bu eleştiriler siyasi ve toplumsal adaletsizliklere dönüyor ama kitabın sonuna kadar dini konulara temas devam ediyor.

    Türkiye'de son 18 sene içinde yaşadıklarımız ve yaşatılanlar, dinin kişisel çıkarlara alet edilmesi, büyük adaletsizlikler, tarikatların hortlaması ve medyada saçma sapan dini konuların insanların gündemini teşkil ediyor oluşu düşünüldüğünde en iyi ihtimalle bana 18. yy'da olduğumuzu hissettirmiş kitaptır. Her musibette bir hayır olup olmadığını ise ancak kitabı okuduğunuzda göreceksiniz. Kitabın beklediğim gibi bitmediğini de söylemek isterim.

    Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Hasan Ali Yücel Klasikler Dizisi'nin 377. kitabı olarak ilk baskısı Nisan 2020 tarihlidir. 100 sayfalık kitabın başarılı çevirmeni ise Berna Günen (1979).

    iSBN: 978-625-7070-33-1 (Karton kapaklı), 978-625-7070-34-8 (Ciltli)
    Kitapyurdu linki


    Tam olarak spoiler sayılmasa da günümüze göndermelerle aşağıda kitaptan yaptığım alıntılar yer alıyor.

    -- spoiler --


    -"Aranızda bu kadar çok tedbire (noterler, rahipler, şahitler, sözleşmeler, icazetler) ihtiyaç duyduğunuza göre sizler pek namussuz insanlar olmalısınız." (s.28)

    - Gittikçe daha da duygulanan Safdil, Huronlar için böylesine kıymetli bir hükümdarı bu şekilde aldatan Fransızların kimler olduğunu sordu. 'Cizvitler', diye cevap verdi adam, 'bilhassa majestelerinin günah çıkartan rahibi Peder de La Chaise'." (s. 37) (Din adamları tarafından kandırılan ülke liderleri size de yabancı gelmedi değil mi!)

    -"Bana çalışma odasından savaşlar çıkaranın (savaş bakanı Monsenyör Louvois'i kastederek) o olduğu söylendi." (s.37)

    -"Aşağı Bretonya'da İngilizlerle savaşmak Versailles'da işiniz olan insanlarla görüşmekten çok daha kolay." (s.40) (Randevu dahi verilmeyen seçilmiş Belediye Başkanları, muhalefet temsilcileri bize de çok yabancı değil)

    -"Amerika'daki hemşehrilerim bana asla burada maruz kaldığım barbarlığı göstermezlerdi. Onlar böyle şeyler bilmez bile. Onlara vahşi diyorlar. Oysa onlar kaba saba, fakat iyi insanlardır. Bu ülkede herkes kibar namussuz." (s. 44) (Kibar ve görgülü insan hakları savunucusu Avrupa'nın değişmek bilmeyen çıkarcı, ikiyüzlü, bölücü ve sömürgeci dünya siyaseti)

    -"Dünya gözüne fazlasıyla kötü, fazlasıyla sefil göründü. Nitekim tarih suçların ve felaketlerin tablosundan başka bir şey değildir. Masum ve barışçıl insan kalabalıkları bu muazzam sahneden sürekli silinip gider. BAşrol oyuncuları ise sapkın ve hırslı insanlardır." (s. 48) (Değişmeyen(!) yeni dünya düzeni, işgalciler ve işgalcilerin taşeronları, Irak'ın, Afganistan'ın, Suriye'nin ve Libya'nın işgali)

    -"(Yaşlı Gordon sorar) Moliere'in komedilerinden en çok hangisini beğendiniz?
    (Genç Safdil cevaplar) Elbette Tartuffe'ü [dini dünyevi amaçlarına alet eden ikiyüzlü dindar kişi]" (s.55)

    -"(Kendisine zarzor ulaşılan ve nüfuzunu yardım etmek için kullanması istenen makam sahibi olduğu düşünülen bir katip) Ben iyilik edecek kadar nüfuzlu biri değilim. Bütün gücüm arada sırada kötülük etmekle sınırlı." (s. 64) (En hoşuma giden hicivlerinden biri)

    -"(Safdil sorar) Bütün tarikatlar bana yalanın örgütlenmiş hali gibi geliyor. Söyleyin bana, geometride tarikatlar var mıdır? Yoktur sevgili oğlum, dedi ona iyi kalpli Gordon iç çekerek, 'hakikat kanıtlandığı zaman bütün insanlar o hakikat üzerinde hemfikir olurlar. Fakat saklı hakikatler üzerinde bin parçaya bölünürler.' (Safidl) 'Siz şuna saklı düzmeceler desenize'." (s.65)

    -"Bu ülkede anında itiraz edilmediği takdirde her zaman itham edenler haklıdır, bundan emin olun." (s. 69)

    -"En vasat mevkiler olsun, en yüksek mevkiler olsun hepsi de çoğu zaman sizden istenen bedel karşılığında verilmiştir." (s. 77) (Günümüzün liyakatsizlik sistemi içinde her gün karşılaştığımız kurum başkanı, müdür, milletvekili, gazeteci, akademisyen, yorumcu müsveddeleri)

    -"İnsanların mahvını ve saadetini böyle bedek ödeterek satma adetinden tiksindi." (s. 84) (Meşhur ..... borsası, hapishanede kalemini satmamış gazetecilere (Barış Terkoğlu, Barış Pehlivan, Murat Ağırel, Necati Doğru, Emin Çölaşan vd.), muhalif medya patronlarına (Burak Akbay, Aydın Doğan vs.) bedel ödettirilmesi vs. gibi)


    -- spoiler --

    #1886 vonidi | 4 ay önce