sağduyu

  1. 1
    Aydınlanma döneminin en önemli siyasi aktivistlerinden Thomas Paine (1737-1809)'in yazdığı ve Amerika'daki İngiliz kolonilerinin İngiltere Krallığı'ndan ayrılarak bağımsızlıklarını kazanmalarının sağduyunun gerekliliği (aklın yolu) olduğu tezini ortaya koyan risalesi (tez-bildiri-manifestosu).

    Kitabın özgün adı "common sense" (sağduyu). İlk olarak "plain truth" (sade gerçek) ismi düşünülmüş ise de yazarın bir arkadaşı "sağduyu" isminin daha uygun olacağı tavsiyesinde bulunmuş.

    Amerikan İhtilali 1765-1783 yılları arasında gerçekleşmiş ve sonunda 13 İngiliz kolonisi bağımsızlıklarını kazanmıştır. İngiltere (Norfolk) doğumlu yazar ise 1774'te Benjamin Franklin'in de yardımıyla Amerika'daki İngiliz kolonilerine göç ediyor. Eseri ise 1776 yılında tamamlanıp isimsiz olarak ("bir İngiliz tarafından" açıklaması ile) basılıyor. ilk üç ayda 100.000 adet ve tüm ihtilal süresince yaklaşık 500.000 adet basılıyor. Bütün kolonilerin nüfusunun 2 milyon olduğu ve herkesin okuma bilmediği düşünülürse çok büyük bir rakam. Eser bugün de popülerliğini koruyor. Halen en çok satılan ve okunan kitaplar arasında.

    Kitap kısa (74 sayfa) olsa da , siyasi içeriğine baktığımda yorabileceğini ve su gibi akmayacağını düşünmüştüm. Okumaya başlayınca, montaigne'in denemeler'ini okuyormuşum hissine kapıldım. Üstelik (ve maalesef) içerdiği konular bakımından cumhurbaşkanlığı sistemine (bir nevi parlamenter monarşiye) geçmiş Türkiye ile bağlantılı eleştirilere de rastlamış olmak, bu sistem nedeniyle büyük can ve mal kayıplarının yaşanıyor ve gereksiz çarpışmaların içinde yer alınıyor olunması kitabı daha da anlamlı kıldı. Bu yetmezmiş gibi kitabın sonunda ne görseniz beğenirsiniz. Dini siyasete alet eden tüccar (yobaz) din adamlarına bir mektup (serzeniş) ve dini siyasete alet etmeyin şeklinde bir karşı çıkış. Ağlamak istiyorum sayın seyirciler (okuyucular).

    Adamın 1776'da kurduğu ve halen geçerli olan şu cümle;
    "Kraliyetin İngiltere'de, Türkiye'de olduğundan daha az baskıcı olmasının nedeni, yönetimin anayasasından ziyade halkın anayasasının yürürlükte olmasıdır. " (s.9-10)

    Özetle, Türkiye'de herkese okumasını tavsiye edebileceğim anlaşılması kolay, sade bir dil ile yazılmış siyasi bir kitap... (Siyasete kafası basmayan okumasın)

    Kitabın başında, genel olarak krallık sisteminin (mutlak ve parlamenter monarşi'nin) ve ingiliz anayasası'nın (magna carta) retorik (ikna edici dil kullanımı) ile sağlam bir eleştirisi mevcut. Bildirinin ana mesajı gelinen aşamada sağduyulu düşünüldüğünde İngiltere ile anlaşma ve barış yapılması düşüncesinin saçmalığı ve bağımsızlık talebinin yer ve zaman olarak uygunluğu ve haklılığı.

    Kitabın bölümleri
    - Giriş (s. ix)
    - İngiliz Anayasası'na Dair Kısa Notlarla, Genel Anlamda Yönetim Şekillerinin Kökeni ve Tasarımı Üzerine (s. 1)
    - Monarşi ve Babadan Oğula Geçiş Üzerine (s. 9)
    - Amerika'daki Mevcut Durum Üzerine Düşünceler (s. 21)
    - Muhtelif Düşüncelerle, Amerika'nın Bugünkü Kudreti Hakkında (s. 43)
    - Ek (s. 57)
    - Mektup (s. 67)

    Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Hasan Ali Yücel Klasikler Dizisi'nin 363. kitabı olarak ilk baskısı ağustos 2019'da yapılmış. 74 sayfalık kitabın çevireni ise Çiçek Öztek (1970).

    isbn: 978-605-295-899-5 (Karton kapaklı) 978-605-295-903-9 (Ciltli)
    kitapyurdu bağlantısı
    #1513 vonidi | 2 hafta önce